Bir Başkadır (Benim Memleketim?)
— Kaynak: Bant Mag
İlk sezonda Türkiye toplumunun yapısallığına bakan Berkun Oya, yeni sezonda güncel gerçekleri ve acil kaygıları merkeze taşıyor.
Berkun Oya’nın yazıp yönettiği Bir Başkadır’ın ikinci sezonu Netflix Türkiye’de yayına girdi. İlk sezonda Türkiye toplumunun yapısallığına bakan Berkun Oya, yeni sezonda güncel gerçekleri ve acil kaygıları merkeze taşıyor. Bu yazı, Bir Başkadır’ın ikinci sezonuyla ilgili sürpriz gelişmeleri ele veriyor. İlk sezonu 2020’de seyirciyle buluşan Bir Başkadır, yayına girdiği günden itibaren etrafında yarattığı tartışma dalgasıyla hızla bir fenomene dönüştü. Türkiye toplumunun farklı uçları üzerinden birbirine teğet geçen hikâyeler ve sınıflar aracılığıyla bir “memleket” resmi oluşturuyordu Bir Başkadır. Etkisi çok büyük oldu. Bir yandan dijitale yapılmış en başarılı işlerden biri hâline geldi ve benzerlerini yarattı. Birkaç yıl öncesinde büyük bir popülerlik yaşayan Kızılcık Şerbeti ve Kızıl Goncalar gibi dizilerin gördüğü ilgiyi Bir Başkadır tecrübesi olmadan okumak eksik kalır. Öte yandan dizi yayımlandığı ilk günden itibaren pek nadir görülen biçimde çok büyük bir yoğunlukla tartışıldı; hakkında sayısız yazı yazıldı, Evdeki Zürafa adlı bir derleme kitaba bile vesile oldu. Tüm bunlar Türkiye’nin sınırları giderek keskinleşen, ikiye bölünmüş toplumsal yapısını olduğu kadar toplumda biriken kaygıyı da yansıtıyordu sanki. Altı yıl aranın ardından Bir Başkadır ikinci sezonuyla geri döndü. Ama büyük farklarla. Memleketin ortaklık duygusundan çok kaygıyı daha yüzeyde hisseder biçimde. Ve çok daha doğrudan, referansları çok daha belirgin, daha karamsar, daha panik içerisinde. Tıpkı ülkenin aradan geçen altı yılda aldığı yol gibi. Belki de toplumdaki seküler / muhafazakâr kontrastı üzerinden ilerleyen ilk sezonda yaratıcının kendini soğuk bir sosyal bilimciden çok kaygılı bir entelektüel olarak konumladığını anlatmaya çalışırcasına. Zira bu kez yalnızca toplumun sınırlarını çizen değil; o sınırlara anlam yüklemeye girişen bir anlatı var karşımızda. Bir Başkadır’ın ikinci sezonu ilk sezona kıyasla çok daha kısa. Dört bölüm ve toplam 158 dakikadan oluşuyor; bir uzun metraj uzunluğunda diyebiliriz. Diğer yandan bu kez çok daha sabit bir düzlemde ilerleyen, sebep-sonuç ilişkisi çok daha keskin bir senaryo söz konusu. Karakterlerin temsiliyet çizgileri de oldukça belirgin. Öykü Karayel’in canlandırdığı Meryem, Berkun Oya’nın canlandırdığı Muzaffer ve Defne Kayalar’ın canlandırdığı Peri bir terapi odası etrafında birbirine bağlanıyor ve oldukça kaygan bir zeminde düğümleniyorlar. Birbirlerine mecbur gibiler ama çok basit görünen çözümler nedense gerçekleşemiyor. Seyircinin en kolay biçimde özdeşlik kurduğu karakter Meryem. Öykü Karayel’in daha dizi yayına girmeden paylaşılan fragmandan itibaren çok haklı bir etki yarattığı muazzam performansı kadar bu karakterin anlatıdaki yeri de çok temel. Sanki masumiyetin, hatta memleketin bir temsili gibi Meryem; en öz ve iyicil anlamıyla “halk” gibi. Berkun Oya’nın kendi canlandırdığı ve her bir zerresiyle devleti (“baba”yı) temsil eden Muzaffer’e mecburi bir saygı duyarken ondan medet ummaktan başka bir çaresi yok sanki. Halbuki Muzaffer, masumiyetin ziyanının esas sebebi. Meryem’i kapıdan içeri bile almıyor, gerekirse kulaklarını tıkıyor. Muzaffer’in, ayrıcalıklı aydınları temsil ediyor gibi görünen Peri’yle ilişkisi ise daha karmaşık. Yıllar boyunca işlediği suçlarla kendini ona muhtaç hissedeceği şartları yaratmış ama onu kontrol altında tutmak da istiyor. Endişe duyduğu anda da şiddet diline, tehdide ve güç gösterisine geçiyor, gözdağı vermeye çalışıyor. Üstelik tüm bunlar aydının ev sahipliğinde, bir terapi odasında birbirine bağlanıyor. Ortada bir sorun olduğunun kabul edildiği, anlatıcıların kendilerini tamamen güvende hissetmesi gereken bir alanda. İkinci sezonun bittiği yeri bu çerçevede düşünelim. Meryem, Peri’nin insafına kalmış durumda. Hem sevgisini hem takdirini hem de ihtiyacını ona açmış hâlde. Peri’nin Meryem’i kurtarmak için tek yapması gereken duyguları ve ilkeleri arasında bir seçim yapmak. Meryem’in sorusuna ne cevap aldığını öğrenemeden kamerayı kapatıyor Berkun Oya. Bu cevapsızlık belki bu sezon Bir Başkadır’ın sunduğu en iyimser tercih olabilir. Zira içten içe, Peri’nin ilkelerinden taviz veremeyip Meryem’i kurtarmayacağını biliyor gibiyiz. Ama kurtarmasını ümit ediyoruz. Her ikisinin de başındaki derdin Muzaffer olduğunu biliyoruz. Burada Bahadır (Onur Saylak) ve Hilmi (Gökhan Yıkılkan) karakterleri üzerinden kurulan ortaklık önemli. Muzaffer, hem Peri hem de Meryem’in partnerlerinin hayatında bir tehdit unsuru. Biri ünlü bir muhalif gazeteci, diğeri sosyal medyada içerik üreten bir imam olan bu iki karakterin devlet gözünde birbirlerinden pek de bir farkı yok; “konulara giren” insanlar onlar. Sezon boyunca sık sık karakterlerin ağzına gelip “neyse oralara girmeyeyim”lerle geri dönen ifadeler hepimizin ağzında döne döne artık aşınmış durumda. Devlet dışında herkes kaygılı, herkes endişeli. Ama ne yapmalı? Sanki 158 dakika boyunca Berkun Oya’nın kalemi bir şeyleri basitleştirmeye çalışıyor gibi. Masumiyetin halkı ifade ettiğini; aydının, zihinsel birikimine yatırım yapabilmiş ayrıcalıklıların bu masumiyete ihtiyaç duyduğunu bağırıyor gibi. İlk sezonda bir benzerini görmediğimiz biçimde bu kez çok net olarak karanlık / kötücül bir karakteri anlatının merkezine yerleştirmesi, üstelik o karaktere bizzat hayat vermesini de bundan ayrı düşünmek mümkün değil. Aynı şekilde, muhafazakâr / seküler çizgisini bu kez toplumsal yapıdan ziyade güncel siyasete çok daha paralel biçimde çekiyor olmasını da. Sanki bir aciliyet hissi var bu kaygının içerisinde. “Bir şey yapmalı” ama ne? Bir Başkadır’da ilk iki sezonu ortaklaştıran şeylerden biri Türkiye’nin bugünü ve geçmişi arasında bir temas tesis etme (ya da var olanı hatırlatma) çabası. Bugüne bugünden bakarken geçmişi bugünün bir parçası yapmayı, onun hafıza taşıyıcılarını bugünde yankılatmayı çok önemsemiş gibi görünüyor Berkun Oya. Bu, ikinci sezonda çok daha belirgin. Her bir bölümü bitiren müziklerin arkasında Türkiye’yi Türkiye yapan birinin ezgileri var; Ahmet Kaya, Cahit Berkay ve finalde Melih Kibar. İlk sezondan olduğu gibi yeni sezondan da Yılmaz Güney’in Sürü filminden bir pasajı Melih Kibar’ın “Çoban Yıldızı”yla eşleyerek uğurluyor bizi Berkun Oya. Bir “Eski Türkiye” ezgisi eşliğinde, dönemin devrimci aydınlarının gözünden Anadolu’yu izliyoruz; yani memleketi. Hikâyede güncellik dozu artarken geçmişin tutunulacak dalları da sesini daha çok duyuruyor sanki. Bir davet var burada. Bir Başkadır’ın ilk sezonu için Altyazı’da yazdığım yazıyı, “‘Bir Başkadır’ lafının kesintisini bir çırpıda tamamlayıveren bir grup insanın yeri zira memleket” diye bitirmiştim. O zaman bu satırları bu dilde okuyabilen hemen herkes için o boşluğu Ayten Alpman’ın ikonik sesiyle dolduracağı kesin gibiydi zihnimde. Belki de birkaç bölümün sonunda bütün güzelliğiyle karşıma çıkan Ferdi Özbeğen’in güler yüzünün bulaşıcılığı sebebiyledir. O zaman, Berkun Oya’nın bana o tamlamayı yaptırmak istediğini düşünmüştüm. Bugün, ikinci sezonu taze izlemişken esas vurgunun o boşluğun varlığında, yani “benim memleketim” hissinin kaybında olduğu daha akla yatkın geliyor. Belki de Bir Başkadır, o boşluk hissini doldurma çabasıyla ilgilidir. Ve herkesin ilgisini bu denli çekmesinin sebebi de budur. Aradan geçen altı yılda ne yönde ve ne şekilde dönüştüğümüze karar vermek öyle kolay değil tabii ama dizideki değişimin yönü belli: Önce memleketi memleket yapanın ne olduğunu yerine koymak gerekiyor. Ve “Meryem demiştin abla?” diye soran Meryem’e bir cevap vermek gerekiyor. Birbirimizi kurtaracak mıyız, yoksa Muzafferlerin insafına mı kalacağız?